De Zaanse Brabander

Home

leven

werk

hobby

verhalen
Om de menselijke maat in de zorg
lezen
maritieme zaken
fotografie
geschiedenis erfgoed
reizen en fietsen
geschiedenis erfgoed

Erfgoed van bedrijf en techniek.

Techniekgeschiedenis.

Industriële archeologie.

Toen wij terug kwamen uit Tanzania zagen wij hoe snel Nederland veranderde. In de Zaanstreek verdween, net als elders in Nederland, de traditionele industrie. Veel fabrieksgebouwen werden gesloopt. Ik wist dat men elders, met name in Engeland, bezig was oude fabrieken te behouden en het te gebruiken. In 1979 begon in met een vrienden de voorbereidingen tot wat zou worden de verenging tot behoud van monumenten van bedrijf Zaanstreek ( nu onderdeel van Zaans Erfgoed).

                      

In 1981 werden de papierfabrieken van Van Gelder in Wormer gesloopt omdat het bedrijf failliet was gegaan. Ook de "witte huizen"werden gesloopt. Er is nu een woonwijk. De sloop van deze fabriek bracht de oprichting van de Vereniging tot behoud van monumenten van bedrijf en techniek Zaanstreek in een stroomversnelling.

                                  

logo van de Vereniging tot behoud van Monumenten van bedrijf en techniek zaanstreek. Nu opgegaan in de Vereniging zaans Erfgoed.

Omdat ik in Uden woonde, bestond mijn bijdrage vooral uit studie.

Geleidelijk raakte ik steeds meer gegrepen door de geschiedenis van bedrijf en techniek. Ik werd lid van Britse verenigingen voor industriële archeologie en techniekgeschiedenis en begon te publiceren over oude fabrieken, windmolens,  stoomschepen enz.  In 2004 kreeg ik de cultuurprijs van de gemeente Zaanstad.

                        

De cultuurprijs van Zaanstad. Burgemeester R.Vreeman was zo juist van Zaanstad naar Tilburg verhuisd.

Vorig jaar verscheen het boek “Zaankanters en het water”over de maritieme geschiedenis van de Zaanstreek. De website Zaans Erfgoed van mijn broer geeft veel informatie over de Zaanse industriegeschiedenis.

Een fabrieksgebouw heeft een soort levenscyclus. Het wordt ontworpen voor een bepaald doel; bijv. het persen van oliezaden of het pellen van rijst. Na enige tijd is het productieproces verouderd of overbodig en het gebouw krijgt een andere functie. Bijvoorbeeld als pakhuis. In een volgende fase wordt het gebouw afgestoten. Het wordt dan vaak door startende bedrijven gebruikt over door marginaal renderende bedrijven. In een volgende fase is er vaak geen economische functie meer. Het fabrieksgebouw kan soms eindigen als ruine of kraakpand. Er is geen onderhoud meer. Er gaan struiken en soms bomen uitgroeien. Ruiten worden ingegooid. Er komt grafitti op. Lekkage leidt verder verval.

                

Pakhuis Wormerveer uit 1899. Het laatste overgebleven voorbeeld van een classicistische bouwwijze van fabrieken in de Zaanstreek. De eigenaar wil het slopen. De Vereniging Zaans Erfgoed wil het gebouw redden door het te verplaatsen.

        

het verval is duidelijk zichtbaar

        

De struiken groeien er al in de muren

       

De pakhuizen Maas, waal en Schepel dateren uit de achttiende eeuw. Ze staan op de rijksmonumentenlijst. Maar de eigenaar laat ze vervallen. Hij heeft geen onderhoudsplicht.

             

Een mooi voorbeeld van hergebruik. Het pand Koningsbergen is nog in bedrijf bij Lassie, die het op eigen kosten heeft laten restaureren. Lassie, ooit rijstpellerij Gebr. Laan, is nu onderdeel van een Spaans voedingsconcern. Rechst Mercurius. Vroeger rijstpellrij. Nu provinciaal archeologisch depot.

            

In 1985 stonden de panden van de voormalige rijstpellerij Hollandia op de nominatie om te worden gesloopt. Er zijn nu er studio's en appartementen in. De schilder Jan Groenhart heeft er zijn atelier.

           

In de voormalige zeepziederij De Adelaar is nu Vanila fashion gevestigd.

        

Het behoud van windmolens begon in 1920. Door de komst van de Zaanse Schans in 1960 werden de mogelijkheden tot behoud sterk vergroot. Er kon zelf een verdwenen zaagmolen opnieuw worden gebouwd.

       

De Zaagmolen Het Jonge Schaap en de oliemolen De Zoeker op de Zaanse Schans.

       

Zo mooi kan het zijn.









Homelevenwerkhobbyverhalen