De Zaanse Brabander

Home

leven

werk

hobby

verhalen
Om de menselijke maat in de zorg
inleiding
Contact links
inleiding

Om het behoud van de menselijke maat in de zorg

 

Niet uit roemzucht, maar ter herinnering.

 

Toen wij met de deelnemende huisartsen aan Medipark in 2002 een weekend in Thorn door brachten om afspraken te maken over onze samenwerking, kozen wij als mission statement ”om het behoud van de menselijke maat in de zorg.”

Niet uit roemzucht, maar ter herinnering was het motto van de Utrechtse schilder Joachim Wtewael (Utrecht, 1566 - aldaar, 1 augustus 1638). Hij schilderde zijn gezin als een soort documentaire, niet uit roemzucht, maar ter herinnering.. Hij was een succesvol schilder maar bleef daarnaast vlashandelaar.

Deze motto’s  inspireren mij ook bij het maken van deze website.

 

Er is tegenwoordig een enorme neiging om de eigen ziel bloot te leggen op het internet. De drempel is blijkbaar laag geworden. Ik ben ook aanwezig op Facebook. Maar dat was de enige manier om foto’s uit een ander continent te kunnen bekijken.

Op een ICT congres in Cambridge was ik ooit bij een lezing getiteld: “Trust me, I am a website”. Dat was om aan te geven waar de grenzen van elektronische zorg liggen. Zeker ook in de tijd waar anonieme computerprogramma’s mogelijk een rol spelen bij het uitlokken van een wereldwijde financiële crisis, is de behoefte om de mens achter de machine te kennen erg groot. Ook de toenemende bureaucratisering in de zorg maakt dat de persoonlijkheid van de zorgverlener een steeds grotere rol gaat spelen. Om de menselijke maat in de gezondheidszorg te behouden is het inzetten van de persoonlijkheid van de zorgverlener onontbeerlijk. Dat zal ik in deze inleiding beschrijven aan de hand van de ontwikkeling van de huisartsenzorg aan de hand van mijn zoektocht naar een werkstijl.

 

Op zoek naar een werkstijl

Toen ik als huisarts begon, moest je als beginnend huisarts zelf naar een stijl van werken zoeken. Een beroepsopleiding bestond nog niet. Je zag wat tijdens waarneming. De meest bijzondere collega die ik tegen kwam was Boy Edgar, huisarts in de Bijlmermeer. Hij was huisarts, jazzmusicus, wetenschapper en non-conformist. Zie: http://nl.wikipedia.org/wiki/Boy_Edgar

http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/BWN/lemmata/bwn4/edgar  http://www.jazzarchief.nl/geschiedenis/hoofdstuk4.html

 

Verder heb ik veel  gelezen over het vak. Zo kwam ik uit bij het werk The doctor, his patient and the illness van de Engelse psychiater Michael Balint. Hij heette eigenlijk Mihály Maurice Bergmann en was in 1896 in Boedapest geboren. Hij bekeerde zich van het Joodse geloof tot het Christendom. In 1918 legde hij het artsenexamen af. Samen met zijn echtgenote raakte hij geïnteresseerd in het werk van Sigmund Freud. Hij verhuisde in 1920 naar Berlijn waar hij zich specialiseerde in de biochemie, maar ook samen met zijn echtgenote een opleiding tot psychoanalyticus volgde. In 1924 keerde het echtpaar terug naar Boedapest. Vanaf 1930 werd het maatschappelijke klimaat in Boudapest in toenemende mate een belemmering voor de uitoefening van de psychoanalyse. Zij emigreerden naar Manchester in Engeland.  In 1949 verhuisde hij naar de Tavistock kliniek in Londen waar hij begon te werken met wat nu een Balint groep heet. Bron:   http://en.wikipedia.org/wiki/Michael_Balint 

Van Balint komt de leuze  “de dokter is het medicijn”. Via de Nederlands Huisartsen Genootschap kon je toen nog mee doen aan Balintcursussen. Een groepje huisartsen praatte met een psychiater als consulent over probleem patiënten. Al snel ging het niet over het probleem van de patiënt maar waarom die patiënt voor jouw een probleem was. Toen werd ik mij bewust van de rol van de persoonlijkheid van de huisarts in zijn werk. Balintgroepen zijn nog steeds actief.

In de Balintgroep kunnen (huis)artsen op  systematische wijze nadenken ( reflecteren ) over hun persoonlijke praktijkervaringen met de patiënt. De Balint groepsmethodiek biedt een instrument om onder deskundige begeleiding deze praktijkervaringen uit te diepen. Dit vindt plaats in groepen van 8-10 (huis)artsen begeleidt door een huisarts/voorzitter en een psychotherapeut/consulent. De Balintgroep kan gedurende jaren lang een plek bieden waar persoonlijke vragen over het werk besproken kunnen worden.

Doelstelling van Balintgroepen:

-                     verdiepen van het inzicht in de communicatie tussen arts en patiënt

-                     ontdekken  van persoonlijke en situationele mogelijkheden en beperkingen

-                     versterken van de eigen werkstijl als (huis)arts

-                     vergroten van het psychologisch inzicht ten behoeve van het huisartsenwerk in het algemeen.

-                     verduidelijken van de specifieke positie van de huisarts ook op het terrein van de psychosociale problematiek.

-         omgaan met ethische dilemma’s en tegengaan van Burnout problemen. http://www.balint.nl/pagina.php?pagina_id=71

 

Trust me, I am a doctor

Tegenover het motto “Trust me, I am website” staat de uitspraak “Trust me , I am a doctor”. Helaas is dat ook onvoldoende garantie zoals bleek bij de zaak rond de Engelse huisarts Shipman, die veel oudere patiënten om het leven gebracht zou hebben. Ook de rechtszaak tegen de alternatieve artsen die de actrice Sylvia Millecam hebben behandeld laat zien dat vertrouwen niet genoeg is. Er is ook controle nodig en transparantie in het werk.

Zowel door de eisen die worden gesteld aan de kwaliteit van zorg als door het denken in marktgerichte termen werd van de huisartsenzorg “transparantie”gevraagd. Het markt denken komt uit de economie. In de economie betekent mededinging de strijd tussen verschillende economische actoren om een aandeel in een beperkte markt. Meestal gaat het daarbij om leveranciers van gelijke of substitueerbare goederen die dingen naar dezelfde klandizie. De kwaliteitseisen van de gezondheidszorg staan vaak op gespannen voet met de rendementseisen van de markt. Bij perfecte concurrentie/volkomen concurrentie kan de klant vrij kiezen uit een groot aantal gelijkwaardige leveranciers. De marktprijs evolueert dan naar de marginale productiekosten van één extra eenheid. Reële markten zijn zelden perfect in  het uitlokken van concurrentie of perfect monopolistisch, en de marktprijs ligt tussen de monopolieprijs en de marginale productiekost.

Bron: http://nl.wikipedia.org/wiki/Transparantie_(markt)

 

Transparantie in de huisartsenzorg wordt o.a. bereikt met behulp van de standaarden van het Nederlandse Huisartsen Genootschap. Er is veel hierover te zeggen geweest. Met name dat dit zou leiden tot “Spoorboekjes geneeskunde” of “kookboekgeneeskunde”. Meestal loopt het niet zo’n vaart. Het basis principe is “past toe, of leg uit waarom je het niet toepast”. Het voordeel van deze standaarden is ook dat delen van de taken geprotocolleerd overgedragen kunnen worden aan medewerkers zoals praktijkondersteuners.

 

De huisartsenzorg heeft gedurende mijn loopbaan in toenemende mate het bureaucratische ideaal omarmt waarbij het vak wordt uitgeoefend als een ambt. Het hoogste ideaal van de Weberiaanse bureaucratie is dat de ambtsdrager inwisselbaar dient te zijn.              Bureaucratie is een organisatiestructuur die gekenmerkt wordt door aan regels onderheven procedures, verdeling van verantwoordelijkheid, hiërarchie en onpersoonlijke relaties.De Duitse socioloog Max Weber heeft dit verschijnsel uitgebreid beschreven. Hij zag het als een vooruitgang ten opzichte van traditionele structuren. Bureaucratieën zijn immers rationeel en efficiënt, en iedereen wordt op gelijke wijze behandeld. Familie en vrienden worden in de ideale situatie niet voorgetrokken. Ook taakverdeling staat centraal in het Weberiaanse concept 'bureaucratie'. Elke afdeling zorgt voor één stukje van de keten, waarbij de taakverdeling duidelijk is beschreven. http://nl.wikipedia.org/wiki/Bureaucratie

 

Het is echter de niet de Pruisische bureaucratie die het model is geworden voor de huisartsenzorg maar het organisatiemodel van de Amerikaanse multinational. Dat begon met de lijn- en staforganisatie. Andrew Carnegie en anderen moesten in de negentiende eeuw proberen de razendsnel ontwikkelende spoorwegen in het ijzer- en staalgebied van Pittsburgh Ohio in de USA op een economische en veilige manier te blijven besturen. Zij maakten daartoe een onderscheid tussen management langs de spoorlijn: stationchefs, blokwachters etc. En de organisatie op de kantoren. Later ontstonden andere organisatievormen zoalsde functionele organisatie van Taylor, de matrix organisatie en de netwerkorganisatie.

 

Huisartsen horen niet tot een baasgestuurde organisatie maar vormen een op professionele uitgangspunten, idealen  en kaders gebaseerde virtuele organisatie.

 

De overheid denkt dat wij met de nieuwe zorgwet op weg zijn naar een klant gericht organisatie model, de vraaggestuurde klantencratie. Daarin ontwikkelen de macht- en regelgestuurde bedrijven zich naar een model waar de klant of “de markt” de belangrijkste sturing geeft . Maar de uitvoerende zorgverzekeraars zijn macht- en regelgestuurd. Zij worden gestuurd door macht en door de regels die door een grote staf opgesteld worden. Dit zijn grote logge bureaucratieën geworden. Transparantie is in hun ogen bereikt als de kruisjes maar op de goede plaats staan.

 

Prof Evelien Tonkens schreef enige tijd geleden in de huisarts de Volkskrant dat de jeugdzorg het huisartsenmodel moest omarmen. Ze schreef er al eerder over:

Tonkens pleitte voor het hanteren van het ‘huisartsenmodel’ in de zorg voor jeugd en gezin en het onderwijs. Tonkens: ‘Het werk van professionals is nu vaak opgedeeld in kleine onderdelen. Zij hebben daardoor een steeds grotere verantwoordelijkheid voor steeds kleinere taken. Daardoor overzien zij het geheel niet meer. We moeten weer terug naar bredere functies voor professionals die bijna alles zelf kunnen, vergelijkbaar met de huisarts. De professional verwijst in dit model pas door als hij het zelf niet meer weet.’ http://www.overheidsmanagement.nl/home/id1668-50006/managers_en_professionals_zijn_bondgenoten.html

Niet die ene hulpverlener maar het systeem faalt. Het systeem moet dus anders. Nodig is het huisartsenmodel voor de jeugdzorg. Laagdrempelige, hoogopgeleide hulpverleners, waar iedereen naar toe kan en die meteen zelf helpen, en alleen soms tijdelijk doorverwijzen, als een behandeling echt te specialistisch is.

http://www.volkskrantblog.nl/bericht/93379

 

Dat wil zegen dat  het huisartsenmodel een voorbeeld kan zijn voor vele anderen. Ik kan zeggen dat dit model ook in de GGZ veel zou kunnen betekenen. Als huisartsen hebben wij dus al die jaren iets gekoesterd waar anderen het belang van nu pas gaan inzien. Die bestendige arts-patiënt -relatie, die is vertaald in de inschrijving-op-naam. De patiënt heeft een vaste huisarts en dat is ook administratief vast gelegd in het kader van de zorgwet. Dat is allemaal niet vanzelf gegaan en er zijn zelfs acties voor nodig geweest om dit model vort te laten bestaan. De vrije artsenkeuze moet het mogelijk maken dat de patiënt zijn vragen kan blijven richten aan een vaste vertrouwenspersoon de huisarts.

 

Zorg en bestuur

Bestuurlijke activiteiten in de gezondheidszorg heb ik altijd gezien in het verlengde van mijn werk als huisarts. Ik ben er altijd een groot voorstander van geweest dat professionals in de zorg bestuurlijke verantwoordelijkheid dragen. Dat is de enige garantie dat de problematiek van de werkvloer in het bestuur voor handen blijft. Het is niet gemakkelijk werk en bestuur te combineren. Door het enorme beslag op mij van het werken in de nieuwe setting  van Medipark en door de afname van de fysieke mogelijkheden door de ziekte van Bechterew, ben ik de laatste jaren nauwelijks beleidsmatig actief geweest. Dat heb ik wel gemist. Maar deze ziekte heeft mijn kijk op de zorg ook sterk beïnvloed. Daarom vertel ik er iets over.

 

Wladimir Michailowitsch Bechterew

Владимир Михайлович Бехтерев; * 1. Februar 1857 in Sorali bei Kirow; † 24. Dezember 1927 in Moskau

•Neuroloog, neurofysioloog, neuro-anatoom, psychiater

•Studie St.Petersburg, Parijs (Charcot), Leipzig (Wundt)

•1886 hoogleraar Kazan; eerste Russische experimentele psychologische lab

•1893 hoogleraar Militaire akademie St.Petersburg

Die Steifigkeit der Wirbelsäule und ihre Verkrümmung als besondere Krankheitsform. Neurologisches Centralblatt, Leipzig, 1893, 12: 426.

•Verder o.a. reflex van Bechterew en veel neuro-anatomisch werk. Eigen variant op voorwaardelijke reflex

 

De ziekte van Bechterew

•Oudste beschrijving gaat over 5000 oude Egyptische mummie

•Eerste klinische beschrijvingen in 1559 en 1681.

•In 1818 legte Brodie een relatie met iridocyclitis.

•Beschrijving door Tucker in USA in 1858

•Klinische beschrijvingen door Bechterew (1893), Strumpel 1897 en Marie (1898).

 

De geheimzinnige dood van Bechterew

•Overleed 2 dagen nadat hij bij Stalin een ernstige paranoia had vastgesteld. Doodsoorzaak is mogelijk vergiftiging.

•Twee dagen later werd zijn zoon ter dood veroordeeld en zijn gezin verbannen.

 

De symptomen van de Ziekte van Bechterew

De Ziekte van Becherew is een specifieke vorm van ontstekingsreuma die zich kenmerkt door ontstekingen in de gewrichten van de wervelkolom en het bekken. Als gevolg van deze ontstekingen, die van binnenuit ontstaan, wordt er littekenweefsel gevormd. Dit vult de ruimte tussen twee beenderen (bijvoorbeeld wervels) op. Het littekenweefsel wordt uiteindelijk omgevormd tot bot. Door deze 'verbening' kan de wervelkolom krom groeien en hebben mensen de neiging om krom te gaan lopen. De Ziekte van Bechterew, kortweg 'Bechterew', komt vier keer vaker voor bij mannen dan bij vrouwen. En meestal zijn het jonge mannen die erdoor getroffen worden. De ziekte openbaart zich meestal tussen het 18e en 30e levensjaar. 

 

 








Homelevenwerkhobbyverhalen